Làm freelancer cho người mới bắt đầu: lộ trình 4 bước từ hồ sơ đến đơn đầu tiên

Làm freelancer khi mới bắt đầu không khó ở kỹ năng, mà khó ở việc không biết đi bước nào trước. Bài này là một bản đồ bốn bước dành cho người chưa có khách nào: chọn dịch vụ bán được, dựng hồ sơ trên chợ việc quốc tế, lấy đơn đầu tiên với rủi ro thấp, và nhận tiền về Việt Nam sau khi trừ các loại phí. Mỗi bước có tiêu chí "xong" rõ ràng để bạn biết khi nào chuyển bước.

Chọn kênh trước khi chọn dịch vụ

Có ba kiểu kênh để người mới tìm việc freelance, và chúng phù hợp với những người khác nhau.

Với người hoàn toàn mới, mô hình gói dịch vụ có lợi thế: bạn không phải viết đề xuất cho từng khách, và nền tảng giữ tiền của khách cho đến khi bạn giao xong. Đổi lại, bạn cần một gói đủ rõ để khách mua mà không cần hỏi nhiều.

Bước 1: chọn một dịch vụ bán được

Sai lầm phổ biến là chào bán "mọi thứ tôi biết làm". Khách mua một việc cụ thể, không mua một con người đa năng. Hãy chọn dịch vụ theo ba câu hỏi:

1. Việc này bạn làm xong trong dưới hai ngày mà không cần hỏi khách quá ba câu?

2. Bạn có thể làm ba mẫu trước để cho khách xem?

3. Trên kênh bạn chọn, đã có người bán việc này và có đơn? Có người bán nghĩa là có cầu; chưa ai bán thường nghĩa là không ai mua.

Những dịch vụ người mới ở Việt Nam thường bắt đầu được: chuyển dữ liệu và làm sạch bảng tính, thiết kế bài đăng mạng xã hội theo mẫu, cắt dựng video ngắn, dịch Việt-Anh cho nội dung đơn giản, tạo phụ đề, vẽ minh hoạ theo phong cách cố định, hỗ trợ nhập liệu. Điểm chung: quy trình lặp lại, đầu ra dễ kiểm tra.

Tiêu chí xong bước 1: một câu mô tả dịch vụ không quá hai mươi từ và ba mẫu hoàn chỉnh.

Bước 2: dựng hồ sơ và gói dịch vụ

Hồ sơ trên chợ việc quốc tế gồm hai phần: trang cá nhân và gói dịch vụ. Khách nhìn gói trước, nhìn người sau.

Vài quy tắc rút ra từ cách các chợ việc hiển thị người bán:

• Tiêu đề gói viết theo kết quả khách nhận, không theo công cụ bạn dùng. "Làm sạch và định dạng bảng tính khách hàng của bạn" tốt hơn "Chuyên gia Excel".

• Ba mức gói giúp khách tự chọn: mức thấp gọn và nhanh, mức giữa là thứ bạn muốn bán, mức cao có thêm việc bạn làm dễ nhưng khách thấy giá trị.

• Thời gian giao đặt dài hơn khả năng thật một ngày. Giao sớm luôn đẹp hơn giao muộn.

• Câu hỏi cho khách đặt sẵn để tránh vòng hỏi đáp: tệp nguồn, ví dụ mong muốn, hạn dùng.

• Tiếng Anh trong hồ sơ cần đúng ngữ pháp và tự nhiên; nhờ người giỏi đọc lại một lần.

Với Fiverr, hồ sơ và gói dịch vụ có cấu trúc sẵn theo đúng logic trên, và bạn có thể xem cách người bán khác trong ngành của mình trình bày gói trên Fiverr trước khi viết gói của mình. Đừng sao chép; hãy học cách họ đặt tiêu đề và chia mức.

Tiêu chí xong bước 2: gói được duyệt và hiển thị công khai, có ít nhất một mức giá mà bạn sẵn lòng làm dù lợi nhuận thấp.

Bước 3: lấy đơn đầu tiên với rủi ro thấp

Đơn đầu tiên khó nhất vì bạn chưa có đánh giá. Ba cách người mới thường dùng, xếp theo độ an toàn:

1. Giá vào cửa thấp cho vài đơn đầu, kèm chất lượng cao hơn giá. Mục tiêu của ba đơn đầu là đánh giá tốt, không phải lợi nhuận. Sau đó tăng giá dần.

2. Trả lời nhanh và đầy đủ mọi tin nhắn hỏi. Tốc độ phản hồi là một trong những điều chợ việc đo và khách để ý.

3. Gửi bản xem trước sớm. Với đơn đầu, gửi một phần công việc sau vài giờ để khách chỉnh hướng; điều này giảm khả năng bị yêu cầu sửa lớn.

Điều cần tránh: nhận việc ngoài phạm vi gói để "làm vui lòng khách". Phạm vi mở rộng là nguồn tranh chấp lớn nhất của người mới. Nếu khách muốn thêm, hãy dùng phần bổ sung có giá hoặc đề xuất riêng.

Tiêu chí xong bước 3: ba đơn hoàn tất với đánh giá tích cực và không tranh chấp.

Bước 4: nhận tiền về Việt Nam và tính đúng phí

Đây là phần người mới ít chuẩn bị nhất, và cũng là phần quyết định bạn thực sự cầm về bao nhiêu.

Phí nền tảng. Theo tài liệu trợ giúp của Fiverr tại thời điểm kiểm tra, người bán nhận 80% giá trị đơn sau chiết khấu, nghĩa là nền tảng giữ 20%. Khi đặt giá gói, hãy tính ngược từ số tiền bạn muốn nhận.

Thời gian chờ đối soát. Tiền của đơn hoàn tất không rút được ngay; các chợ việc thường giữ một khoảng thời gian để xử lý khiếu nại trước khi chuyển sang trạng thái có thể rút. Xem con số hiện tại trong trang thu nhập của tài khoản.

Phương thức rút. Trung tâm trợ giúp của Fiverr liệt kê các phương thức rút tiền như PayPal và Payoneer; phương thức nào dùng được cho tài khoản tại Việt Nam, phí quy đổi và thời gian tiền về ngân hàng cần kiểm tra trực tiếp trên trang của từng dịch vụ trung gian, vì điều kiện thay đổi theo quốc gia và thời điểm.

Thuế. Thu nhập freelance từ nước ngoài vẫn là thu nhập chịu thuế theo pháp luật Việt Nam. Hãy lưu lịch sử giao dịch và tham khảo tư vấn thuế khi thu nhập trở nên đều đặn.

Một cách tính đơn giản cho gói trung bình: lấy số tiền bạn muốn cầm về, chia cho 0,8 để bù phí nền tảng, rồi cộng thêm một khoản dự phòng cho phí rút và tỷ giá. Con số đó là giá tối thiểu của gói.

Hạn chế của chợ việc và khi nào rời khỏi nó

Fiverr và các chợ tương tự có những hạn chế thật mà người mới cần chấp nhận có chủ đích:

• Phí 20% là đáng kể khi bạn đã có khách quen; nhiều freelancer dùng chợ để lấy khách đầu và đánh giá, rồi chuyển dần sang hợp đồng trực tiếp với khách mới.

• Cạnh tranh giá gay gắt ở các dịch vụ phổ thông; lợi thế của bạn phải đến từ ngách hoặc chất lượng giao tiếp, không từ giá thấp mãi.

• Bạn phụ thuộc vào thuật toán hiển thị và hệ thống cấp độ người bán; một tháng bận việc khác có thể kéo hồ sơ xuống.

• Tranh chấp được nền tảng phân xử; người mới ít đánh giá thường ở thế yếu hơn.

Upwork là lựa chọn song song cho người viết đề xuất tốt và muốn dự án dài hơn; các nhóm việc trong nước hợp với người có mạng quan hệ sẵn nhưng cần tự bảo vệ bằng hợp đồng và tạm ứng.

Kết luận

Lộ trình làm freelancer cho người mới bắt đầu gồm bốn bước với tiêu chí xong rõ ràng: một dịch vụ gọn với ba mẫu, một gói được duyệt, ba đơn có đánh giá tốt, và một cách nhận tiền đã tính đủ phí. Nếu bạn muốn đi theo mô hình gói dịch vụ, hãy tạo hồ sơ người bán trên Fiverr và đi đúng thứ tự trên, nhớ rằng 20% phí nền tảng và thời gian chờ đối soát là một phần của giá bạn đặt. Còn nếu bạn giỏi viết đề xuất hơn đóng gói dịch vụ, một chợ việc dạng đấu thầu có thể là bước đầu tốt hơn.